EHBO tips en informatie

 

 
 
  EHBO tips - fietsongevallen
   
  Ongelukken met fietsers gebeuren uiteraard het gehele jaar door. In de zomer trekt echter half Nederland regelmatig met het rijwiel eropuit en neemt het aantal fietsslachtoffers navenant toe.
   
 

Gelukkig blijft het dan vaak bij wat schrammen en builen, maar het kan ook een stuk ernstiger uitpakken.

Welke soort verwondingen je als EHBO'er bij een fietsongeval mag verwachten hangt van tal van factoren af.

   
 
   
 

Als eerste de snelheid. Die varieert bij recreatieve fietsers ergens tussen de vijftien en vijfentwintig kilometer per uur. Wielrijders die in wedstrijdtempo fietsen kunnen echter wel veertig kilometer of meer halen. Berucht zijn afdalingen waarbij de fietser de snelheid uit de trappers laat lopen. Dan kan hij wel zestig kilometer per uur bereiken!

Levensgevaarlijk als men dan de macht over het sportstuur verliest. Hoe hoger de snelheid des te groter dan kans op ernstiger letsels! Met name als de fiets abrupt tot stilstand komt of als de fietser over de kop slaat.

De volgende belangrijke factor is de mate van bescherming die de fietser tijdens het ongeval had. Fietshelmen en kniebeschermers zijn geen overbodige luxe bij de echte snelheidsduivels. Verder kan de fietser in korte broek en met blote armen flinke schaafwonden oplopen.

De laatste factor van importantie is het object of voorwerp waar de fietser tegenaan, tussen of onder komt. Bijvoorbeeld met het hoofd tegen de trottoirband, een ledemaat bekneld tussen frame en het wegdek of onder een auto geraakt.

 
 

Spaakverwonding

Een veel voorkomend fietsonge­val met kleine kinderen is de spaakverwonding. Hieronder wordt het met een voetje tussen de spaken komen verstaan. De ernst van deze spaakverwonding kan sterk variëren. Dikwijls blijft het bij wat ontvellingen, een schreeuwend kind en een beschaamd kijkende ouder.

In een aantal gevallen kan de huid afgestroopt worden en/of flinke kneuzingen optreden. De EHBO bestaat uit het voetje zo nodig voorzichtig uit de spaken te verwijderen. Zo nodig een of meerdere spaken verwijderen. De schaafwonden reinigen en ontsmetten.

Bij grotere schaafwonden, ontvelling of kneuzing een arts inschakelen. De enige afdoende bescherming tegen spaakverwondingen is jasbeschermers op de fiets zetten. Veilige kinderzitjes alleen zijn niet voldoende!

 
 

Over de kop

Over de kop slaan kan voor de fietser ernstige gevolgen hebben. Bekende oorzaken zijn verkeerd remmen (alleen de voorrem gebruiken), in een kuil rijden.

Afhankelijk van de fietssnelheid en de abruptheid (verkeerd remmen, plotseling vastlopen, macht over het stuur kwijt, tegen een laag object aanrijden), wordt het lichaam met meer of minder kracht weggeslingerd en kunnen hoofd en nek rare bewegingen maken. Ga daarom in de eerste instantie altijd uit van mogelijk rug- en/of nekletsel.

Is het slachtoffer bij bewustzijn dan goed uitvragen naar pijn in rug of nek en het gevoel plus nog kunnen bewegen van armen en benen. Breuken zijn goed mogelijk. Bij het tegen het wegdek of trottoirband smakken kan het onbeschermde hoofd ernstig hersenletsel oplopen.

Een andere ernstige complicatie kan het secundair overrijden door een andere verkeersdeelnemer zijn.

 
 

Wegglijden

Een aantal valpartijen met de fiets is het gevolg van het wegglijden van een wiel. Dat kan door nattigheid, bladeren of olie op de weg of door het rijden over een verhoging, die plotseling ophoudt.

In deze gevallen verliest de fietser zijn of haar evenwicht en maakt een schuiver. Hierdoor kunnen schaafwonden en kneuzingen ontstaan. Komt de fietser tussen metalen (frame)delen van de fiets en het wegdek of de stoeprand terecht dan kunnen er botbreuken optreden.

Dit ongeval komt nogal eens voor in combinatie met het meeslepen van andere fietsers (en het peloton) of met het secundair overrijden door andere verkeersdeelnemers.

 
 

Van stoep tegen auto

Fietsers die plotseling van de stoep de openbare weg oprijden, komen nogal eens onder een auto terecht. Een met name bij kinderen en jeugdigen veel voorkomend ongeval. De gevolgen kunnen ernstig zijn als het slachtoffer bekneld raakt tussen het fietsframe en de straat of auto en/of daarbij ook nog eens onder de auto terechtkomt.
 
 
 
  De EHBO'er dient bedacht te zijn op bot-, been- en bekkenbreuken. Soms wordt de fietser door een auto nog een eind meegesleurd. Dit is, tot het tegendeel bewezen wordt, altijd een ernstig letsel.
 
 

Tussen draaiende delen

Tijdens het fietsen komen of waaien er gemakkelijk voorwerpen tussen draaiende delen of het stuur. Bekend zijn tassen aan het stuur, sjaals, vakantiebagage, handdoekrollen en kleding. In het ergste geval slaat de fietser dan over de kop of maakt de fiets een fikse schuiver. Zie in deze de hiervoor beschreven ongevallen.

Soms kan de fietser door een sjaal of kleding zelfs verstrengeld raken met de fiets. Gevallen van gedeeltelijke wurging door een sjaal die tussen het wiel liep zijn in de litteratuur beschreven.
 
 

Fietsers tegen elkaar

Rijden twee of meerdere fietsers tegen elkaar dan kunnen er verschillende dingen gebeuren. Een frontale botsing kan tot een grote energieoverdracht leiden. De snelheid van beide fietsers en hun massa afzonderlijk worden bij elkaar opgeteld.

Een fietsstuur in borst of buik kan inwendige bloedingen veroorzaken. Komen de fietsers bovenop elkaar terecht dan kan de onderste behoorlijk gekneusd geraken of zelfs iets breken. Bij massale valpartijen zoals in de Tour de France zien we veel builen, schaafwonden, breuken van het sleutelbeen, polsen en armen.

 
 

Vijf regels

De EHBO bij fietsongevallen blijft gewoon standaard de vijf regels toepassen en het tijdens de cursus geleerde in de praktijk brengen. Let op gevaar in de vorm van nieuwe ongelukken of letsel door vervormde of gebroken.

Vorm uzelf een indruk van de toedracht van het ongeval. (ga na wat er gebeurd is) Controleer vervolgens de vitale kenmerken. Waarschuw zo nodig deskundige hulp. Verplaats het slachtoffer niet als breuken nog niet uitgesloten zijn.

Maak met name schaafwonden goed schoon. Er kan veel straatvuil in zitten. Een aanvullende tetanusinjectie wordt aanbevolen bij straatvuil in de wonden. Koelen doet de kneuzingen slinken. Verder raden wij recreatie- en toerfietsers aan om een verbandtrommeltje en GSM- telefoon mee te  nemen.
   
  Auteur : Drs. U. Schuurmans, arts-docent, arts-redacteur