De Spelregels

Dat het niet alleen amateurs zijn die de spelregels niet altijd blijken te kennen bewijst het volgende voorbeeld. In onderstaande stelling speelde zwart 0-0-0. Grootmeester Averbach maakt de zwartspeler erop attent dat dit een ongeoorloofde rokade is, aangezien Tb1 het veld b8 bestrijkt. Purdy reageert koel: “De koning gaat van e8 naar c8. Er is niets aan de hand.”

Averbach reageert verbaasd: “Alleen maar de koning, niet de toren?” Er komen andere spelers bij onder wie de Russen Koshnitzky en Bagirov. Zij leggen hem in het Russisch uit dat de rokade geoorloofd is. Verschrikt roept Averbach uit: “En dan te bedenken dat ik veel schaakboeken heb geschreven, zonder de regels te kennen!“



Ha, ha, dat is lachen, die Averbach toch! Ja, ja, maar bekijk nu maar eens de onderstaande stelling en probeer de vraag te beantwoorden zonder onder het diagram verder te lezen. In deze stelling is de vlag van zwart gevallen maar zwart claimt remise omdat volgens hem wit geen matpotentieel heeft. Is deze claim terecht?


Iemand die als scheidsrechter optreedt, ook bij amateurs, moet in dit soort gevallen - eventueel na enig nadenken - toch wel de juiste beslissing nemen. Welnu, een speler heeft matpotentieel als hij bij het slechts mogelijke spel van zijn tegenstander diens koning kan matzetten. In dit geval moet de claim van zwart worden afgewezen omdat wit matpotentieel heeft. Want als zwart eerst het paard weggeeft en dan de pion tot loper laat promoveren dan kan wit matzetten: b.v. 1.Lc8, Pe2 2.Kxe2, Kg3 3.La6, Kh2 4.Kf3, e2 5.Kf2, e1L+ 6.Kf1, Kh1 7.Lc8, Lg3 8.La6, Lh2 9.Lb7 mat.

Maar wat nu te doen in de volgende stelling. Zwart heeft zojuist een dame gehaald en ogenblikkelijk daarna viel zijn vlag voordat hij het vereiste aantal zetten had gedaan. Wit claimt winst en zwart claimt remise. Stel je bent scheidsrechter en je moet een beslissing nemen. Verderop in de zaal zitten nog enkele spelers in tijdnood en om deze tafel staan een stuk of acht belangstellenden die gaarne jouw antwoord horen. Eén man dringt zich zelfs naar voren en duwt jou een beetje opzij om het bord beter te kunnen zien. Het is bovendien rumoerig in de speelzaal. Wat doe je, laat je zwart verliezen wegens tijdsoverschrijding of verklaar je de partij remise?



Natuurlijk rustig proberen te blijven, maar dat is niet altijd gemakkelijk. In principe is dit een soortgelijke situatie als de vorige. Je moet de partij voor wit gewonnen verklaren omdat wit matpotentieel heeft. Bv.: 1.Pc8, Pf6 2.Pe7, Ph7 3.Pg6 mat!

terug