Opmerkelijke Citaten

Hier een selectie van schaakuitspraken c.q. aforismen. Ik heb ze, indien nodig, in het Nederlands vertaald. Bronnen zijn onder andere: Anekdoten und AphorismenSchachverein CrailsheimChessquotes.com, en  Chesscorner Chess Quotes .
De uitspraken zijn onder de rubriek ‘Opmerkelijke Citaten’ in de Waagschaak gepubliceerd, verspreid over de jaren 2006 t/m 2009. Een klein aantal is nog extra toegevoegd.


“Schaken is slechts een onvolmaakte variant van een spel, dat zelf een variant was van een origineel spel waarvan de oorsprong ergens in de duisternis van de tijd ligt verscholen.” (D.B. Pritchard)

“Een overwinning na een fraaie, doch incorrecte combinatie, vervult me met een artistieke afschuw.” (Wilhelm Steinitz)

“Niets is moeilijker in het schaken, dan van twee ogenschijnlijk even goede zetten de beste, die vaak de enig juiste is, uit te kiezen. (Siegbert Tarrasch)

“Karakterzwakheden openbaren zich doorgaans tijdens een schaakpartij.” (Garry Kasparov)

“Schaken is alles: kunst, wetenschap en sport.” (Anatoly Karpov)

“Overhaast spelen is net zo onverstandig als te lang nadenken. In het eerste geval maak je fouten doordat je te weinig ziet, in het tweede doordat je te veel ziet.” (Kurt Richter)

“Met pionnen dient met voorzichtig om te gaan; ze kunnen niet meer terug.” (Wilhelm Steinitz)

“Het is niet voldoende een goede schaker te zijn, men moet ook nog goed spelen.” (Dr. Siegbert Tarrasch)

“Schaak spelen met je zelf is net zo paradoxaal als wandelen met je eigen schaduw.” (Stefan Zweig)

“Een schaakpartij is als een gecompliceerd bouwwerk, de schaker is de architect; iedere zet is een bouwsteen. Een snelschaakpartij of een tijdnoodduel is als een bokswedstrijd; het kunstzinnig effect gaat verloren en de strijd staat op de voorgrond.” (Bent Larsen)

“Het spel geeft ons de genoegdoening die het leven ons onthoudt.” (Emanuel Lasker).

“Ik vecht zolang mijn tegenstander een fout kan maken.” (Emanuel Lasker).

“Schaken is het snelste spel van de wereld omdat met elke seconde duizenden gedachten moet ordenen.” (Albert Einstein)

“In het schaakspel wint iedereen. Men beleeft vreugde aan het spel - en dat is de hoofdzaak - ook het verliezen van een partij is geen ongeluk.” (David Bronstein)

”Een stuk schrijven is als schaken: bij de opening is men vrij, daarna krijgt de partij een eigen logica.” (Friedrich Dürrenmatt)

“Het hele leven met één echtgenote is als een eindspel met lopers van ongelijke kleur.” (Viktor Kortschnoi)

“De partijen zijn altijd anders, de interviews altijd hetzelfde.” (Garry Kasparov)

“Tijdens een wedstrijd moet een schaakmeester een mix zijn van een beest en een monnik.” (Alexander Aljechin)

“Om uw spel te verbeteren dient u zich allereerst op de eindspelen te richten. Waar de eindspelen op zich bestudeerd en begrepen kunnen worden, moet u de opening en het middenspel altijd met het oog op het eindspel bestuderen.” (José Raoul Capablanca)

“Kennis van de tactische motieven is de grondslag voor het positionele spel.” (Richard Réti)

“Schaken is voor 99% taktiek.” (R. Teichmann)

“Schaken representeert de scheppende fantasie.” (David Bronstein)

“De koning is een sterk stuk, dus benut hem!” (Reuben Fine)

“Het moderne schaak houdt zich te veel bezig met dingen als pionnenstructuur etc. Vergeet dat! Mat beëindigt het spel!” (Nigel Short)

“Schaak is een mentale foltering.” (Garry Kasparov)

“Help je stukken en ze zullen jou helpen.” (Paul Morphy)

”De tegenstander mentaal kapotmaken” (Bobby Fischer in antwoord op een vraag naar de essentie van het spel.)

“Het keerpunt in mijn carrière kwam toen ik me realiseerde dat zwart moet spelen voor de winst in plaats van streven naar gelijk spel.” (Bobby Fischer)

“Computers zijn de enige tegenstanders die niet steeds een uitvlucht in voorraad hebben als ze van mij verliezen.” (Bobby Fischer)

“Ik weet niet wat God tegen mij op 1.e4 antwoorden zou.” (Bobby Fischer)

“Tactiek vloeit voort uit een superieure positie.” (Bobby Fischer)

“Genie, het is een woord, wat betekent het werkelijk? Als ik win ben ik een genie, anders niet.” (Bobby Fischer)

“Als ik wit heb win ik omdat ik wit heb, als ik zwart heb win ik omdat ik Fischer ben.” (Bobby Fischer)

“Voor mij hoeft het oude schaak niet meer, allemaal openingstheorie, gewoon een kwestie van onthouden.” (Bobby Fischer, terwijl hij Chess960 - vaak Fischerschaak genoemd - propageerde.)

“Ik had in 1972 nooit moeten vertrekken uit IJsland.” (Bobby Fischer , 25 maart 2005)

“Het is met recht dat hij zijn laatste dagen doorbracht op IJsland, de plek van zijn grootste triomf. Daar heeft men hem altijd op de meest positieve manier geëerd: als een schaakspeler.” (Garry Kasparov)

“Schakers die plotseling iets zien behoren gewoonlijk niet tot de topklasse.” (Godfried Bomans)

“Schaken is niets voor angstige zielen.” (Wilhelm Steinitz)

“Als je een goede zet ziet, zoek dan naar een betere!” (Dr. Emanuel Lasker)

“Stijl, ik heb geen stijl!” (Anatoly Karpov)

“Deze jongen heeft totaal geen kaas gegeten van schaken en er is absoluut geen toekomst voor hem in dit vak.” (Michael Botwinnik over de toen 12 jarige Anatoly Karpov.)

“Openingen leren je openingen, eindspelen leren je schaken.” (Stephan Gerzadowicz)

“Alles is met schaken te vergelijken. Schaken is met niets te vergelijken.” (Hein Donner)

“Het feit dat een schaker in tijdnood was dient evenmin als verontschuldiging te worden aangevoerd als de bewering van een misdadiger dat hij dronken was.” (Alexander Aljechin)

“Speel de opening als een boek, het middenspel als een magiër en het eindspel als een machine.” (Rudolf Spielmann)

”Ik heb nog nooit in mijn leven Frans gespeeld, aangezien dat de vervelendste van alle openingen is.” (Willem Steinitz)

”De pionnen zijn de ziel van het schaakspel.” (André Danican Philidor)

“Een vrijpion heeft voor mij een ziel en net als de mens wensen, die zonder herkend te worden in hem sluimeren en angsten, van wier bestaan hij zelf nauwelijks een idee heeft.” (Aaron Nimzowitsch)

”Hoe ouder ik wordt, hoe meer ik pionnen ga waarderen.” (Paul Keres)

“Ik speel nu 50 jaar schaak maar heb nog nooit van een gezonde tegenstander gewonnen.” (Blackburne)

”Een toeschouwer is iemand die aan je tegenstander nuttige wenken geeft.” (Andrew Soltis)

”Strategie vereist denken, tactiek vereist kijken.” (Max Euwe)

”Alleen de speler met het initiatief heeft het recht aan te vallen” (Wilhelm Steinitz)

”Een offer hoeft niet altijd correct te zijn maar het moet de tegenstander verwarren en bedwelmen.” (Rudolf Spielmann)

”Een offer weerlegt men het beste door het aan te nemen.” (Wilhelm Steinitz)

”Wie op b2 slaat zal ooit in de goot belanden.” (oude wijsheid)

“Eén slechte zet maakt 40 goede ongedaan.” (Horowitz)

“Het moeilijkste is het een gewonnen stelling te winnen.” (Dr. Emanuel Lasker)

”Als men tegenwoordig met 14 jaar nog geen grootmeester is, kan met het vergeten.” (Vishy Anand)

“Sommige offers zijn correct, de andere zijn de mijne.” (Michail Tal)

“Een goede speler heeft altijd geluk.“ (José Raul Capablanca)

“Verliezen is altijd eigen schuld.“ (Wassily Panow)

”In het schaakspel onder grootmeesters is het geluk zo goed als geëlimineerd.” (Dr. Emanuel Lasker)

“Velen zijn schaakmeester geworden, doch niemand Meester van het Schaken.” (Siegbert Tarrasch)

“Niets windt oudere grootmeesters meer op dan een theoretisch nieuwtje.” (Dominic Lawson)

“Men kan een schaakpartij slechts winnen als het evenwicht is verstoord. In een stelling waarin het evenwicht niet is verstoord is ook het grootste genie hulpeloos - de stelling biedt dan geen aanknopingspunt voor een geniale inval.” (Wilhelm Steinitz)

“Het doel van de denkprocessen behoort te zijn de beste zet te vinden, niet te tonen dat de meest attractieve zet speelbaar is.” (Dan Heisman)

”Schaken wordt met de geest en niet met de handen gespeeld.” (Renaud und Kahn)

“Zij die beweren het schaakspel te begrijpen, begrijpen überhaupt niets.” (Robert Hübner)

“Met een goede stelling win je geen partij, wel met goede zetten.” (Gerald Abrahams)

”Tenminste in het schaken wordt dapperheid beloond!” (Edmar Mednis)

”Schaken is zo inspirerend, dat ik niet kan geloven, dat een goede speler tijdens een partij slechte gedachten heeft.” (Wilhelm Steinitz)

”Jouw spel is precies zo goed als je slechtste zet.” (Dan Heisman)

“Ik geloof dat het schaakspel een toverkracht bezit, die ook op hoge leeftijd helpt. Zo vergeet men tijdens een schaakpartij z‘n reumatische knie en ook andere gebeurtenissen kunnen, vergeleken met een catastrofe op het schaakbord, volkomen onbelangrijk lijken. Een clubavond bezoeken houdt je fris en vooral het contact met de jonge generatie kan nieuwe impulsen geven.“ (Vlastimil Hort in ‘Schach ist das Leben’)

“Schaken en verzen schrijven hebben dit gemeen, dat het in de allereerste plaats gaat om het creëren van spanningen.” (Cees Buddingh)

“Het schaakspel bezit de wonderbaarlijke eigenschap, dat de concentratie van geestelijke energie op een nauw begrensd veld, zelfs bij de meest inspannende denkprestatie, de hersens niet doet verslappen, maar eerder hun soepelheid en hun spankracht versterkt.” (Stefan Zweig in ‘Schachnovelle’)

“Ongewenst pat gezet te worden is het toppunt van domheid.” (Onbekend)

“Men kan geen schaak spelen als men een goedmoedig hart heeft” (Frans spreekwoord)

In het Sanskriet is het woord voor schaker hetzelfde als dat voor pelgrim, ‘hij die de overkant bereikt’.

“Je kunt je tegenstander met het schaakbord in elkaar slaan, maar dat zegt nog niet dat jij de betere schaker bent.” (Engels spreekwoord)

“Het is werkelijk een superieur man, die een schaakpartij stilzwijgend kan aanzien.” (Chinees spreekwoord)

Het schaakspel is een meer, waarin een mug kan baden en een olifant kan verdrinken. (oud Indisch spreekwoord).

Journalist: “Meneer Aljechin, verkiest u de dame op het bord of in het bed?”
Aljechin: “Dat hangt van de stand af.”

“Schaken is zoals het leven is.” (Boris Spassky)

“Schaken is niet zoals het leven is... het kent regels!” (Mark Pasternak)

”Schaken is een sport. Een gewelddadige sport. Als het überhaupt iets is, dan is het een strijd.” (Marcel Duchamp)

”Het schaakspel is onvergelijkelijk, een koninklijk, een keizerlijk spel.” (Napoleon Bonaparte)

”Het is voor de ernst te veel spel en voor het spel te veel ernst.” (Gotthold Ephraim Lessing)

“Een schaakpartij is als een proces voor het gerechtshof. De spelers zijn aanklager en verdediger. De rollen kunnen in de loop van de partij meermalen wisselen.” (Schmid)

”Het wezen van schaken is, is er over na te denken wat schaken is.” (David Bronstein)

”Schaken is naar zijn geest een spel, in zijn vorm een kunst en in zijn uitvoering een wetenschap.” (Baron Tassilo)

“Liefde is je hele leven lang proberen je vrouw schaken te leren.” (Jan Hein Donner)

”Schaken is, net als de liefde, een conflict tussen reflexen en reflecties.” (D.J.Morgan)

“Schaken is fittnestraining voor de hersenen.” (Vladimir Kramnik)

”Geen schaker kan goed slapen” (H.G. Wells)


Ten slotte nog een aantal Tartakowerismen. Dat zij uitspraken die terug gaan op de beroemde schaker Savielly (Xavier) Tartakower (1887 - 1956), die de gave had zijn partijen met puntige uitspraken te becommentariëren.

”De dreiging is sterker dan de uitvoering.”

“De tacticus moet weten wat te doen als er iets te doen is, de strateeg moet weten wat te doen als er niets te doen is.”

“De schaakpartij is gewoonlijk een sprookje uit duizend en één fouten.”

“Het komt er niet op aan naar de beste zet te zoeken maar volgens een vernuftig plan te spelen.”

”De op één na laatste fout wint de partij.”

“Het verhinderen van stukverlies heeft al aan menig speler de partij gekost.”

”Morele overwinningen tellen niet.”

”Je wint niet door goed te spelen, maar door beter te spelen.”

”Schaken is een strijd, vooral echter tegen je eigen fouten!”

“Schaakwetten zijn er om achterhaald te raken!”

”Een deel van een fout is altijd correct.”

”Een partij bestaat uit drie fasen: in de eerste hoop je een voordeel te hebben, in de tweede geloof je een voordeel te hebben en in de derde weet je dat je verloren staat.”

“De beste zet in het schaakspel, net als in het leven, is steeds de gedane zet.”

“De tragedie van de fouten is de tragedie van de hartstocht.”

“Een hele partij kan op één fout toegesneden zijn.”

“Het bestaan van het schaakspel wordt alleen door het maken van fouten gerechtvaardigd.”

“Het is altijd beter de stukken van de tegenstander te offeren!”

“Tot het schaakspel - dit berekeningsspel par excellence! - behoort geluk en geluk en nogmaals geluk.”

“In het schaken bestaat maar één fout: overschatting van de tegenstander.”

“Sommige paarden springen niet, daarentegen hinken ze.”

“Om niet verloren te komen staan, verliest menigeen de partij.”

“Stel dat ‘S’ is de sterkte die een speler voorgeeft te hebben en ‘s’ is de sterkte die hij werkelijk heeft. Uit een kleine berekening volgt dan dat ‘S’ minus ‘s’ is pure illusie!

terug